Jasem Mutlaq

# Galaxias elípticas

As galaxias elípticas son concentracións esferoidais de miles de millóns de estrelas que semellan clústers globulares a grande escala. Teñen moi pouca estrutura interna; a densidade das estrelas declina suavemente desde o concentrado centro até o difuso bordo e poden ter unha gran variedade de elipticidades (ou relacións de aspecto). Tipicamente conteñen moi pouco gas ou pó interestelar e ningunha poboación de estrelas xoves (ainda que hai excepcións a estas regras). Edwin Hubble referíase ás galaxias elípticas como galaxias de tipo temperán porque pensaba que evoluían até convertérense en galaxias espirais (ás que chamaba galaxias tipo serodio. Na actualidade, os astrónomos pensan que o certo é o contrario (&ie;, que as galaxias espirais pódense tornar galaxias elípticas), mais as denominacións de galaxias temperás e galaxias serodias de Hubble ainda se utiliza.

Ainda que antes se pensaba que eran un tipo de galaxia simple, agora sábese que as elípticas son obxectos bastante complexos. Parte desta complexidade débese á súa asombrosa historia: pénsase que as elípticas son o produto final da fusión de dúas galaxias espirais. Pódese ver unha simulación informática nunha película MPEG desta fusión nesta páxina web da NASA HST (advertencia: o ficheiro ten 3,4 MB).

As galaxias elípticas inclúen unha gama moi ampla de tamaños e luminosidades, desde as elípticas xigantes de centos de milleiros de anos luz de comprimento e case un billón de veces máis brillantes que o sol, até as elípticas ananas, apenas un pouco máis brillantes que o clúster globular medio. Divídense en varias clases morfolóxicas:

Galaxias cD:

- Obxectos inmensos e brillantes que poden medir case 1 Megaparsec (3 millóns de anos luz) de comprimento). Estes titáns só se atopan perto do centro de clústers grandes e densos de galaxias e son probabelmente o resultado da fusión de moitas galaxias.

Galaxias elípticas normais

- Obxectos condensados con brillo superficial central relativamente alto. Inclúen as elípticas xigantes (gE), as elípticas de luminosidade intermedia (E) e as elípticas compactas.

Galaxias elípticas ananas (dE)

- Esta clase de galaxias é fundamentalmente diferente das elípticas normais. Os seus diámetros teñen da orde de 1 a 10 kiloparsec, cun brillo superficial moito menor do que as elípticas normais, o que lles dá unha aparencia moito máis difusa. Mostran o mesmo declive de densidade estelar gradual característicos desde un núcleo relativamente denso a unha periferia difusa.

Galaxias esferoidais ananas (dSph)

- Luminosidade extremadamente tenue, baixo brillo superficial e só se teñen observado na viciñanza da Vía Láctea e posibelmente outros grupos de galaxias moi próximos, como o grupo de Leo. As súas magnitudes absolutas son de só -8 a -15 mag. A galaxia esferoidal anana de Draco ten unha magnitude absoluta de 8,6, o que a fai máis tenue que o clúster globular medio da Vía Láctea!

Galaxias ananas compactas azuis (BCD)

- Galaxias pequenas que son extraordinariamente azuis. Teñen cores fotométricas de B-V = 0,0 a 0,30 mag, o que é típico de estrelas relativamente xoves do tipo espectral A. Isto suxire que as BCD están actualmente formando estrelas activamente. Estes sistemas teñen tamén abondoso gas interestelar (ao contrario das demais galaxias elípticas).

Pódense ver exemplos de galaxias elípticas no &kstars; utilizando a xanela Procurar un obxecto (&Ctrl;F). Procura a NGC 4881, que é a galaxia xigante cD do clúster de galaxias de Coma. M 86 é unha galaxia elíptica normal do clúster de galaxias de Virgo. M 32 é unha elíptica anana que é un satélite da nosa viciña, a Galaxia de Andrómeda (M 31). M 110 é outro satélite da M 31 que é unha galaxia esferoidal anana raiana (raiana porque é algo máis brillante do que a maioría das outras esferoidais ananas).